Vandaag (15 mei) start het ministerie van Binnenlandse Zaken op Pleio een online discussie over www.ambtelijkvakmanschap.nl. Ik moest daarbij opeens denken aan de recente discussie over de nullijn voor ambtenaren en dan met name aan de rol die CDA-minister Spies hierin speelde. Het CDA stond altijd bekend als een stabiele, bestuurlijk ingestelde bestuurderspartij met oog voor het maatschappelijk middenveld. De laatste tijd wordt steeds duidelijker dat het CDA en andere 'middenpartijen' bij de visie op de staat vooral denkt in negatieve termen. De staat moet vooral niet te groot zijn en produceert alleen maar onnodige regels. Een visie op wat de overheid wel moet zijn en daar ook consequenties aan verbindt, een positieve visie dus, is iets waarvoor je niet meer de politieke partijen lijkt te moeten zijn. Laat staan dat de partijen nadenken aan zoiets als ambtelijk vakmanschap.

CAO Gemeenten
Het meest pregnante voorbeeld van de laatste tijd is wel de vertoning van minister Spies rond het gesloten CAO-akkoord Gemeenten. Werkgever VNG en de bonden sloten na langdurige onderhandelingen, uiteindelijk een zeer verantwoorde CAO voor de gemeenteambtenaren. Opeens kwam de minister van Binnenlandse Zaken met het opgestoken vingertje om partijen op te roepen tot de nulllijn. Naar verluidt bleef het niet bij het deze oproep, maar werd er ook gedreigd met een loonwet en andere nare maatregelen. Hiermee laadde zij de verdenking op zich dat ze uit angst handelde voor de stakingskracht/dreiging van de politiebonden, de collega’s in het kabinet en eurocommissaris Rehn. Juist van de coördinerende overheidswerkgever cq de minister van Binnenlandse Zaken verwacht je dat ze gaat staan voor de kwaliteit van haar ambtenarenapparaat.

Populisme
De conclusie kan niet anders zijn dat het sterke bestuurlijke element bij de ‘middenpartijen’ ten prooi is gevallen aan het populisme. Er is een sterke nadruk op de korte termijn en op de onderbuik in de samenleving. Voor bestuurlijke, dus meestal meervoudige, afgewogen, oplossingen, durven zelfs de ‘middenpartijen’ geen verantwoordelijkheid meer te nemen. Voorlopig zie ik ook niet op korte termijn een partij opstaan met voldoende macht en invloed die dat wel doet. Ambtenaren zullen dus moeten leren leven met een populistische opdrachtgever. Het omgaan met deze nieuwe opdrachtgever, vereist ambtelijk vakmanschap. Accepteer dat de politiek en de samenleving oplossingen wil en geen hoogdravende beleidsnota’s. Lees wat dat betreft het interessante artikel van Paul Strijp in Publiek Domein. Volgens hem zit het nieuwe vakmanschap in het woord ‘gedoseerd’. Ter voorkoming van populistische schijnoplossingen, moeten analyses en oplossingen ambtelijk worden ‘afgedwongen’. Ambtenaren moeten daarom assertiever en weerbaarder worden.

Ik begon deze weblog met de online discussie over www.ambtelijkvakmanschap.nl. Op zich een goed initiatief, hoewel het onverklaarbaar is dat aan de ene kant de ambtelijke status wordt afgebroken en aan de andere kant een discussie over ambtelijk vakmanschap wordt gestart. Een mooie mogelijkheid voor u om duidelijk te maken waar de ambtenaar voor staat. Maak er gebruik van!